Zioła i herbatki na biegunkę — zastosowanie i bezpieczeństwo

Jakie zioła wybrać przy biegunce i jak przygotować z nich herbatkę? W tym poradniku chcę pokazać Ci, dlaczego znaczenie ma zarówno wybór rośliny, jak i część, po którą sięgamy. Przyjrzymy się suszonym owocom borówki czernicy oraz popularnym naparom z mięty i rumianku. Wyjaśnię też, gdzie korzystamy z tradycji zielarskiej, a co możemy powiedzieć na podstawie dostępnych badań. Zacznę jednak od najważniejszego: przy biegunce trzeba uzupełniać płyny i elektrolity. Zioła nie zastąpią prawidłowego nawadniania.

Najczęstsze przyczyny biegunek

Biegunka charakteryzuje się częstym oddawaniem luźnych lub wodnistych stolców, którym towarzyszą skurcze brzucha. Może mieć ona charakter ostry i trwać kilka dni lub chroniczny, trwający kilka tygodni, a nawet miesięcy.

Niezależnie jednak od tego, czy biegunka przebiega krótkotrwale czy przewlekle, należy dokładnie zdiagnozować jej przyczynę. Pomoże to w sposób bezpieczny i zdrowy nie tylko ją wyeliminować, ale również zregenerować jelita i odżywić organizm. Wstępną podpowiedzią mogą być najczęściej wskazywane przyczyny biegunek, czyli:

• zakażenia wirusowe, bakteryjne i grzybiczne,
• zatrucia pokarmowe i wynikające z nich podrażnienia błony śluzowej,
• choroby takie jak IBS (czyli zespół jelita drażliwego), choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita czy uchyłkowość,
• nietolerancje pokarmowe, np. nietolerancja laktozy, oraz alergie pokarmowe,
• choroby, które nie dotyczą przewodu pokarmowego (nadczynność tarczycy),
• celiakia,
• niektóre leki,
• stres i napięcia nerwowe.

Zioła działające ściągająco

W terapii ziołowej przeciw biegunce stosuje się zioła o właściwościach ściągających. Posiadają one bowiem w swoim składzie związki garbnikowe, które utrudniają przenikanie wody z organizmu do jelita grubego, prowadząc tym samym do zagęszczania mas kałowych. Oto najczęściej używane zioła na biegunkę:

• kora dębu (łac. quercus cortex) stosowana jest w stanach zapalnych całego układu trawiennego. Jak podkreśla dr Henryk Różański, ceniony naukowca w dziedzinie fitoterapii, ma ona właściwości przeciwzapalne, antyseptyczne, przeciwgnilne i antyfermentacyjne. Kora dębu działa silnie ściągająco na błony śluzowe i skórę, co czyni ją niezwykle cennym surowcem przy biegunkach.
• korzeń kobylaka (łac. rumex crispus), z uwagi na dużą zawartość garbników, wykazuje działanie ściągające i przeciwbiegunkowe. Dodatkowo wzmaga wydzielanie żółci i soku trzustkowego. Jest znany także jako surowiec przeciwpasożytniczy.
• kłącze pięciornika (łac. rhizoma tormentillae) to również zioło, które wykazuje właściwości ściągające, a także działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne, co czyni go cennym surowcem w przypadku biegunek o podłożu infekcyjnym. Może służyć zarówno do picia w formie herbatki, jak i nasiadówek, płukanek czy wyrobu domowych maści.
• szałwia lekarska — monografia EMA dla liścia szałwii obejmuje tradycyjne zastosowanie w łagodnych dolegliwościach trawiennych, np. zgadze i wzdęciach. Nie wymienia biegunki jako wskazania. Nie można więc powołać się na ten dokument jako potwierdzenie skuteczności naparu szałwiowego w zatrzymywaniu biegunki. ^[8]
• suszony owoc borówki czernicy ma tradycyjne zastosowanie w łagodnej biegunce. Ocena dotyczy owocu, nie liścia ani dowolnego przetworu. Sposób przygotowania i ograniczenia opisuję poniżej. ^{[2] [3]}
• liść orzecha włoskiego (łac. folium juglandis), z uwagi na zawartość garbników i juglonu, działa ściągająco, przeciwbiegunkowo i przeciwzapalnie. Wykazuje także działanie antybakteryjne oraz przeciwgrzybicze. Stosowany jest w kuracjach antypasożytniczych, w postaci sypanej lub w formie wieloskładnikowych nalewek.
• liść jeżyny (łac. folium rubi fruticosi) wykazuje działanie ściągające, przeciwbiegunkowe, antybakteryjne i fungistatyczne. Znajduje zastosowanie nie tylko w biegunce, ale również nieżytach gardła i żołądka, a także w przypadku nadmiernego wzrostu flory bakteryjnej.

W celu przeciwdziałania biegunce najczęściej stosuje się napary i odwary z ziół. Przynoszą one ulgę szczególnie przy krótkotrwałych zatruciach pokarmowych. Ponadto, herbaty ziołowe są łatwe do przygotowania i mogą być stosowane przez dorosłych.

W przypadku dzieci z kolei niezbędna będzie porada lekarza. Zioła na biegunkę dla dzieci powinny być bowiem stosowane mądrze i ze szczególną myślą o bezpieczeństwie oraz zdrowiu dzieci.

Zioła na biegunkę według Klimuszki

Wśród dawnych receptur ziołowych polecanych na luźne stolce szczególnie pomocna okazuje się mieszanka skomponowana przez zielarza i franciszkanina Czesława Klimuszki. W naszej codziennej pracy niejednokrotnie korzystałyśmy z niej, aby wesprzeć naszych klientów i klientki. To jej skład:

1. kora wierzby (łac. salicis cortex)
2. liść maliny (łac. rubus idaeus folium)
3. liść borówki czernicy (łac. myrtylli folium)
4. kora dębu (łac. quercus cortex)
5. liść szałwi (łac. salviae folium)
6. liść podbiału (łac. farfarae folium)
7. liść poziomki (łac. fragariae vesca folium)
8. kłącze pięciornika (łac. tormentillae rhizoma)
9. liść mięty pieprzowej (łac. menthae piperitae folium)
10. ziele przywrotnika (łac. alchemillae herba)

Wszystko składniki mieszanki należy dokładnie zmieszać w równych proporcjach (polecamy opakowania po 50g) i pić dwa razy dziennie po szklance przed śniadaniem i przed kolacją. Mieszankę należy przechowywać w ciemnym miejscu, najlepiej w szklanym pojemniku np. słoiku.

Inne zioła na stany zapalne błony śluzowej i biegunkę

Mięta i rumianek mają tradycyjne zastosowania w określonych dolegliwościach trawiennych; ich możliwości i ograniczenia opisuję w sekcji o herbatkach ziołowych. ^{[4] [5]}

Kłącze rdestu wężownika może też być stosowane w niwelowaniu biegunek i innych problemów trawiennych, Posiada ono także właściwości przeciwbakteryjne.

Z uwagi na podłoże emocjonalne biegunek warto zastanowić się nad włączeniem do kuracji herbatek uspokajających. Przykładowo, melisa lekarska uspokaja układ pokarmowy i wspomaga regenerację. Co ciekawe, inny znany zielarz Grzegorz Sroka wśród ziół na biegunkę wymieniał także kwiat jasnoty białej, liść poziomki, a także dziurawiec, który jest popularnym ziołem o działaniu normalizującym.

Herbatki ziołowe na biegunkę — zastosowanie i przygotowanie

Przy wyborze herbatki zachęcam Cię do spojrzenia na jej skład. Sama nazwa „na jelita” mówi niewiele. Ważne są konkretna roślina, wykorzystana część i sposób przygotowania. Suszony owoc borówki czernicy i liść mięty pieprzowej mają różne zastosowania, choć oba mogą kojarzyć się z dolegliwościami trawiennymi. ^{[2] [3] [4] [5]}

Suszone jagody, czyli owoc borówki czernicy

Zacznijmy od dobrze znanej czarnej jagody. W zielarstwie przy łagodnej biegunce tradycyjnie wykorzystuje się suszony owoc borówki czernicy (Vaccinium myrtillus L., fructus siccus). To rozróżnienie jest ważne: chodzi o określone preparaty z suszonego owocu, nie o liść, świeże jagody czy dowolną mieszankę. Takie zastosowanie opisuje Europejska Agencja Leków. Opiera je na wieloletnim użyciu; dowody z badań klinicznych pozostają niewystarczające. ^[2]

Zwrócę też uwagę na przygotowanie. Polska charakterystyka leku „Owoc borówki czernicy, zioła do zaparzania 1 g/g” przewiduje odwar, czyli gotowanie surowca, i opisuje jego tradycyjne zastosowanie wspomagające w biegunkach. Zanim więc zalejesz zioła wrzątkiem, przeczytaj instrukcję na swoim opakowaniu. Sposób przygotowania ma znaczenie. ^[3]

Nie przenoś dawkowania między różnymi produktami. Sprawdź także przeciwwskazania i interakcje: charakterystyka tego leku nie zaleca stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią oraz wskazuje, aby nie łączyć go z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwpłytkowymi. Przewidziane stosowanie dotyczy dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat. ^[3]

Mięta i rumianek przy biegunce — co warto rozróżnić?

Liść mięty pieprzowej ma tradycyjne zastosowanie w łagodzeniu niestrawności i wzdęć. To nie jest równoznaczne z potwierdzeniem, że napar zatrzyma biegunkę. Mięta może nasilać zgagę i refluks; ostrożność jest potrzebna również przy kamicy żółciowej i innych problemach z drogami żółciowymi. ^[4]

Koszyczek rumianku stosuje się tradycyjnie w łagodnych dolegliwościach przewodu pokarmowego, takich jak wzdęcia i niewielkie skurcze. Także tutaj nie należy obiecywać zahamowania biegunki. Preparatów rumianku nie powinny stosować osoby uczulone na rumianek lub inne rośliny z rodziny astrowatych. ^[5]

Najpierw nawadnianie

Od początku biegunki uzupełniaj utracone płyny. Doustne płyny nawadniające, określane skrótem ORS, zawierają glukozę i elektrolity; preparat do rozpuszczenia przygotuj dokładnie według instrukcji. Napar z ziół nie pełni tej samej funkcji. ^{[1] [6]}

Nie czekaj na działanie herbatki, jeśli pojawiają się krew w stolcu, silny ból brzucha, wysoka gorączka, częste wymioty albo oznaki odwodnienia, np. wyraźnie rzadsze oddawanie moczu lub zawroty głowy. Skontaktuj się z lekarzem. Konsultacji wymaga też biegunka utrzymująca się u dorosłego ponad dwa dni. W przypadku dziecka skonsultuj postępowanie z pediatrą, szczególnie szybko przy biegunce u niemowlęcia. ^[7]

Chcesz sprawdzić skład dostępnych herbatek? Zobacz zioła i herbatki w naszej ofercie. Przy wyborze zwróć uwagę na przeznaczenie konkretnego produktu, sposób przygotowania i ograniczenia stosowania.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania do stosowania ziół

W przypadku nasilonej lub długotrwałej biegunki, a także przy towarzyszącej jej gorączce, należy skontaktować się z lekarzem. Warto pamiętać, że niektóre preparaty i surowce zielarskie mogą wchodzić w interakcje z pewnymi lekami, dlatego przed rozpoczęciem kuracji ziołowej, należy poinformować o tym swojego lekarza.

Ponadto, chcemy zaznaczyć, że skuteczność kuracji ziołowej zależy także od właściwego doboru surowców i odpowiedniego ich zastosowania. W tym niełatwym wyborze zawsze chętnie pomożemy, opierając się na naszym wieloletnim doświadczeniu i zielarskiej wiedzy.

Zapraszamy więc do wizyty w naszych zielarniach lub kontaktu przez sklepowy chat. Podpowiemy między innymi, jak stosować zioła na biegunkę, w jaki sposób je przechowywać oraz jak długo je zażywać, aby sobie nie zaszkodzić.

Podsumowanie

Niektóre surowce zielarskie mają tradycyjne zastosowanie w łagodnej biegunce. Wybór wymaga uwzględnienia rodzaju surowca, preparatu i ograniczeń stosowania. Podstawą postępowania jest nawadnianie, a nasilone lub utrzymujące się objawy wymagają konsultacji lekarskiej. ^{[1] [2] [3] [7]}

Bibliografia:

Błecha K., Wawer I., Profilaktyka zdrowotna i fitoterapia, Żywiec 2011.

Janicki K., Rewerski W. (red.), Medycyna naturalna, Warszawa 1994.

Ożarowski A, Jaroniewski W., Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Warszawa 1987.

Źródła i opracowania:

[1] Mach T., Cieśla A.; aktualizacja Wiercińska M. Biegunka infekcyjna — przyczyny, objawy, leczenie. Medycyna Praktyczna.

[2] EMA/HMPC. Myrtilli fructus siccus — suszony owoc borówki czernicy.

[3] Charakterystyka Produktu Leczniczego: Owoc borówki czernicy, zioła do zaparzania 1 g/g. Herbapol w Krakowie S.A. Rejestr Produktów Leczniczych.

[4] EMA/HMPC. Menthae piperitae folium — liść mięty pieprzowej.

[5] EMA/HMPC. Matricariae flos — koszyczek rumianku.

[6] NIDDK. Treatment of Diarrhea.

[7] NIDDK. Symptoms & Causes of Diarrhea.

[8] EMA/HMPC. European Union herbal monograph on Salvia officinalis L., folium, revision 1. EMA/HMPC/277152/2015.

[9] The Effect of Black Tea (Camellia sinensis (L) Kuntze) on Pediatrics With Acute Nonbacterial Diarrhea: A Randomized Controlled Trial. PMID 27324724.

[10] NIDDK. Eating, Diet, & Nutrition for Diarrhea.