.png)
Choć na ogół to wiosna zachwyca budzącą się do życia przyrodą, to jesień również skrywa w sobie cenne bogactwo natury, często zresztą niedocenione. Zarówno w lasach, jak w parkach czy na łąkach znajdziemy bowiem szereg roślin, które możemy z powodzeniem wykorzystać, aby wzmocnić swoją odporność przed nadchodzącą zimę. W tym artykule dowiesz się, jakie zioła zbierać we wrześniu i październiku, aby przygotować smaczne herbaty lub przetwory na chłodniejsze dni.
Jakie zioła zbierać we wrześniu, październiku i listopadzie?
Jakie zioła zbiera się jesienią? W okresie jesiennym możemy zbierać owoce takie jak chociażby dzika róża, głóg, tarnina czy jarzębina.
Polecam również zbiór owoców rokitnika, z którego można przygotować wiele prostych i jednocześnie wartościowych produktów. Jesienią wiele cennych substancji skrywają także korzenie roślin.
W tym czasie możemy więc wykopać korzenie łopianu, wiesiołka, pokrzywy czy korzeń mniszka. Nie zapominajmy również o grzybach oraz orzechach, będących źródłem wielu cennych substancji aktywnych dla organizmu.
Zbierajmy i pijmy jednak zioła świadomie, a jeśli robimy to pierwszy raz, poprośmy o pomoc osoby doświadczone w ich zbieraniu oraz korzystaniu z nich. A znajdziecie je między innymi w naszych zielarniach w Rudzie Śląskiej i Tychach.
Dzika róża - zbiór owoców jesienią
Jakie zioła zbiera się jesienią? Owoce dzikiej róży zbieramy zazwyczaj od września do listopada. Pamiętaj, aby do ich zbioru użyć rękawiczek - dzika róża posiada bowiem kolce, które mogą Cię skaleczyć. Wczesną jesienią owoce róży są pełniejsze i bardziej czerwone. Później z kolei stają się mniej okazałe i tracą swoją jędrność, ale zyskują przy tym więcej cukru, co wpływa na ich smak i ma znaczenie, gdy planujemy przygotowywać z nich przetwory.
Z owoców dzikiej róży najczęściej przygotowuje się różnego rodzaju konfitury, jak na przykład konfitura z owoców z dzikiej róży. Ale można je wykorzystać także do produkcji domowych soków, syropów czy nalewek. Świeże owoce można również wysuszyć i korzystać z nich jako surowiec do zimowych naparów.
Owoce dzikiej róży uchodzą za cenne źródło witaminy C, która wspomaga odporność i wykazujące działanie przeciwzapalne. Warto jednak podkreślić, że jej zawartość w owocach zależy od wielu czynników. Jak podkreśla dr Henryk Różański, specjalista w dziedzinie fitoterapii, źle przechowywane i niewłaściwie wysuszone owoce mogą mieć znikomą ilość kwasu askorbinowego. Zaleca więc zbieranie owoców przed ich dojrzeniem i suszenie w temperaturze 30-40 stopni C, w ciemności oraz przewiewie.
Poza działaniem antyoksydacyjnym, jak dodaje naukowiec, owoce dzikiej róży wykazują ponadto działanie odżywcze, moczopędne, prebiotyczne, uszczelniające i wzmacniające naczynia krwionośne oraz lekko uspokajające.
Korzeń łopianu - na włosy i nie tylko
Łopian występuje w Polsce dość powszechnie. Rośnie głównie na przydrożach i w zaroślach. Zaleca się zbieranie jednorocznego łopianu, przed pojawieniem się u niego kwiatów. Wykopanie całego korzenia może być jednak dość trudne, łatwiej można pozyskać jego część. W smaku korzeń łopianu jest dośc smaczny, lekko słodkawy.
Korzeń łopianu zawiera duże ilości inuliny, co czyni go wartościowym surowcem dla zdrowia jelit i ich flory bakteryjnej. Napary oraz wyciągi z niego przygotowane hamują rozwój bakterii i grzybów chorobotwórczych. Wspomagają one ponadto wydzielanie żółci oraz sok żołądkowego, co usprawnia procesy trawienne i przyspiesza usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii. Z kolei łopian stosowany zewnętrznie wzmacnia włosy i skórę głowy. Napary z jego korzenia wykorzystuje się między innymi przy łupieżu i łojotoku.
W tradycji ludowej łopian większy należy do tzw. roślin głodowych, wykorzystywanych w czasach nieurodzaju i biedy. Gotowano go wówczas i kiszono. W Japonii z kolei to niezwykle popularny surowiec zielarski, traktowany jako zwykłe warzywo. Piecze się go i smaży. Podaje z innymi warzywami, w tym na przykład marchewką, sosami i przyprawami.
Rokitnik zwyczajny - właściwości i zbiór
Jakie zioła zbiera się jesienią? Choć rośnie dziko głównie w nadmorskich zaroślach nad Bałtykiem, coraz częściej sadzi się go w głębi kraju. Rośnie także na Syberii i w Chinach, gdzie jest popularniejszy i częściej wykorzystywany do celów spożywczych. Jego piękne owoce to skarbnica wartościowych związków aktywnych, w tym witaminy C, witaminy E, niektórych witamin z grupy B oraz prowitaminy A. Posiadają one ponadto w swoim składzie niezwykle cenne nienasycone kwasy tłuszczowe.
Warto przy tym podkreślić za Aleksandrem Ożarowski i Wacławem Jaroniewskim, że witamina C z rokitnika jest wyjątkowo stabilna, a to za sprawą braku enzymu ją niszczącego. Z tego też powodu owoce rokitnika mogą być przechowywane, zarówno w stanie świeżym, jak i mrożonym lub wysuszonym, przez dłuższy czas, bez wyraźnego obniżania wartości.
Z rokitnika można przygotowywać soki, konfitury i nalewki. Można dodać go także do świeżego miodu, otrzymując smaczny miód rokitnikowy. Owoce rokitnika można wysuszyć i stosować w okresie jesienno-zimowym jako dodatek do herbat lub innych ziół. Produktem o wyjątkowych właściwościach jest także olej rokitnikowy, który wspomaga śluzówkę układu pokarmowego i regeneruje ją w sytuacjach jej uszkodzeń oraz stanów zapalnych.
Korzeń mniszka - na wątrobę i trawienie
Mniszek należy do najpopularniejszych ziół wspomagających pracę wątroby oraz dróg żółciowych. Wykazuje on działanie żółciopędne i żółciotwórcze. Działa także rozkurczowo i odtruwająco. Wspomaga ponadto działanie układu moczowego. W ostatnich latach cieszy się on coraz większą popularnością. Nasi klienci oraz klientki pytają najczęściej o jego suszone kwiaty i korzeń, a także o syropy z mniszka. Równie popularny w naszych zielarniach jest miód mniszkowy.
Korzenie mniszka natomiast zbiera się dość długo w ciągu roku, najlepiej w okresie od września do kwietnia. Właściwie oczyszczony, bez drobnych korzonków, kroi się i suszy. Wysuszony korzeń mniszka stosuje się między innymi do przygotowywania odwaru. W celu jego przygotowania należy zalać 1 łyżkę korzenia (można dodać do nich także kwiaty mniszka) wodą i doprowadzić do wrzenia. Gotować pod przykryciem do 5 minut. Następnie odstawić, pozostawić do wystygnięcia i przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po szklance, 1h przed posiłkiem.
Chciałabym również dodać, że zmielony korzeń mniszka posiada inulinę, substancję prebiotyczną działającą korzystnie na naturalne bakterie jelitowe. Wspomaga ona funkcjonowanie jelit i reguluje wypróżnienia. W nadmiernych ilościach lub przyjmowana w niewłaściwy sposób może jednak powodować nadmierną fermentację jelitową, a w konsekwencji niewygodne wzdęcia oraz gazy.
Podsumowanie
Jakie zioła zbiera się jesienią? Zioła zbierane jesienią mogą dostarczyć wiele cennych substancji aktywnych i wzmocnić organizm tuż przed zbliżającym się okresem zimowym. Do najbardziej wartościowych spośród nich należy między innymi owoc dzikiej róży, owoc rokitnika, owoc głogu, owoc jałowca, korzeń mniszka czy korzeń łopianu. Zbierając zioła, warto zawsze wesprzeć się pomocą doświadczonych zielarek lub zielarzy. Pomoże to uniknąć błędów, jak i poszerzyć wiedzę z zakresu ziół. Jeśli interesuje Cię więc, jakie zioła zbiera się jesienią i jak je wykorzystywać, zapraszamy do naszych zielarni w Tychach i Rudzie Śląskiej. Nasz zielarki chętnie Ci pomogą.
Bibliografia
- Klimuszko Cz., Ziołolecznictwo, 1980.
- Łuczaj Ł., Dzika kuchnia, Warszawa 2014.
- Ożarowskiego A. (red.), Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy, Warszawa 1976.
- Ożarowski A, Jaroniewski W., Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Warszawa 1987.
FAQ - często zadawane pytania
1. Jakie zioła i owoce można zbierać jesienią?
Jesień (wrzesień, październik, listopad) to doskonały czas na pozyskiwanie cennych surowców naturalnych. W tym okresie zbieramy m.in. owoce dzikiej róży, głogu, tarniny, jarzębiny i rokitnika, a także korzenie roślin takich jak łopian, wiesiołek, pokrzywa czy mniszek lekarski. W lasach i na łąkach warto też rozglądać się za grzybami oraz orzechami.
2. Dlaczego warto zbierać zioła jesienią?
Choć pełnia sezonu zielarskiego kojarzy się z wiosną i latem, jesienne zbiory pozwalają pozyskać bogactwo substancji aktywnych, które doskonale wzmacniają odporność organizmu przed nadchodzącą zimą i chłodniejszymi dniami.
3. Jak bezpiecznie zbierać dzikie zioła i owoce jesienią?
Zioła i owoce należy zbierać świadomie. Jeśli robisz to po raz pierwszy, warto skorzystać z pomocy osób doświadczonych lub udać się do profesjonalnych zielarni (np. w Rudzie Śląskiej i Tychach), gdzie eksperci pomogą dobrać odpowiednie surowce i poszerzyć wiedzę zielarską.
4. Kiedy zbierać owoce dzikiej róży?
Owoce dzikiej róży zbiera się zazwyczaj od września do listopada. Wczesną jesieniem są one pełniejsze i bardziej czerwone, natomiast zbierane później tracą jędrność, ale zyskują więcej cukru, co poprawia ich smak i ułatwia robienie przetworów.
5. Jak przygotować się do zbioru dzikiej róży?
Do zbioru owoców dzikiej róży należy bezwzględnie założyć rękawiczki ochronne. Krzew ten posiada ostre kolce, które mogą dotkliwie skaleczyć dłonie.
6. Jakie są najlepsze sposoby suszenia owoców dzikiej róży?
Zgodnie z zaleceniami dr. Henryka Różańskiego, owoce dzikiej róży najlepiej zbierać przed ich pełnym dojrzeniem. Należy je suszyć w temperaturze 30–40°C, w zaciemnionym i przewiewnym miejscu, aby nie utracić cennej witaminy C.
7. Jakie właściwości zdrowotne ma dzika róża?
Dzika róża to potężne źródło witaminy C, która wspiera odporność i działa przeciwzapalnie. Ponadto wykazuje działanie antyoksydacyjne, odżywcze, moczopędne, prebiotyczne, uszczelniające naczynia krwionośne oraz lekko uspokajające.
8. Co można zrobić z owoców dzikiej róży?
Z owoców dzikiej róży przygotowuje się tradycyjne konfitury, domowe soki, syropy oraz nalewki. Świeże owoce można również wysuszyć i wykorzystywać jako surowiec do przygotowywania rozgrzewających zimowych naparów.
9. Gdzie rośnie i kiedy zbierać korzeń łopianu?
Łopian rośnie w Polsce bardzo powszechnie – głównie na przydrożach i w zaroślach. Do celów zielarskich zaleca się zbieranie jednorocznego łopianu, zanim pojawią się u niego kwiaty. Wykopanie całego korzenia bywa trudne, dlatego często pozyskuje się jego wybraną część.
10. Jak smakuje korzeń łopianu i jakie ma zastosowanie kulinarne?
Korzeń łopianu ma lekko słodkawy, przyjemny smak. W tradycji ludowej uznawany był za roślinę głodową (gotowano go i kiszono). W Japonii natomiast jest popularnym warzywem – piecze się go, smaży oraz podaje z warzywami, sosami i przyprawami.
11. Jak korzeń łopianu wpływa na układ trawienny?
Korzeń łopianu zawiera duże ilości inuliny, która wspiera zdrowie jelit i mikroflorę bakteryjną. Napary i wyciągi z łopianu hamują rozwój bakterii i grzybów chorobotwórczych, pobudzają wydzielanie żółci oraz soku żołądkowego, usprawniając trawienie i detoksykację organizmu.
12. Jak stosować korzeń łopianu na włosy i skórę głowy?
Zewnętrznie stosowane napary z korzenia łopianu wykazują silne działanie wzmacniające na włosy oraz skórę głowy. Są one chętnie wykorzystywane w domowej pielucji m.in. przy problemach z łupieżem i łojotokiem.
13. Gdzie występuje rokitnik zwyczajny?
Rokitnik rośnie dziko głównie w nadmorskich zaroślach nad Bałtykiem, choć coraz częściej sadzi się go w głębi kraju. Ogromną popularnością i zastosowaniem spożywczym cieszy się także na Syberii oraz w Chinach.
14. Co zawiera w sobie owoc rokitnika?
Owoce rokitnika to prawdziwa skarbnica witaminy C, witaminy E, prowitaminy A (beta-karotenu), wybranych witamin z grupy B oraz niezwykle cennych nienasyconych kwasów tłuszczowych.
15. Dlaczego witamina C w rokitniku jest wyjątkowa?
Jak podkreślali Aleksander Ożarowski i Wacław Jaroniewski, witamina C zawarta w rokitniku charakteryzuje się wyjątkową stabilnością. Wynika to z faktu, że rokitnik nie posiada enzymu niszczącego kwas askorbinowy, dzięki czemu owoce mogą być przechowywane, mrożone lub suszone bez drastycznego spadku wartości odżywczych.
16. Kiedy i jak pozyskiwać korzeń mniszka?
Korzenie mniszka można zbierać przez większą część roku, jednak najlepszy okres to czas od września do kwietnia. Po dokładnym oczyszczeniu z drobnych korzonków, surowiec kroi się i suszy, by wykorzystać go m.in. do przygotowywania odwarów lub kawy z mniszka.
17. Jak prawidłowo przygotować odwar z korzenia mniszka?
Aby przygotować leczniczy odwar, należy zalać 1 łyżkę wysuszonego i rozdrobnionego korzenia mniszka (można dodać też kwiaty) wodą, doprowadzić do wrzenia i gotować pod przykryciem przez około 5 minut. Następnie odwar odstawia się do wystygnięcia i przecedza. Zaleca się pić szklankę naparu 2–3 razy dziennie, na godzinę przed posiłkiem.
dr n. farm. Wioleta Kobiela-Dudek
Doktor nauk farmaceutycznych SUM, absolwentka studiów MBA AWSB, specjalizuje się w farmacji, medycynie naturalnej i apiterapii. Prowadzi największe zielarnie na Śląsku - Studio Zielarskie Agawa (Tychy) i Studio Zielarskie u Gwoździkowej (Ruda Śląska) oferujące ponad 7000 produktów z całego świata.
Łączy naukę z naturą, pomagając pacjentom wraz ze swoim zespołem 11 Zielarek, specjalizujących się w zakresie apiterapii, naturoterapii, terapii żywieniowej i irydologii. W jej Studiach komponowane są indywidualne, naturalne terapie ziołowe, by wspierać pacjentów w zdrowiu i ich dobrym samopoczuciu.
Swoją wiedzą dzieli się z Pacjentami także za pośrednictwem programów telewizyjnych m.in. w TVP, TVS i TV Sfera.
