Najczęstsze alergeny pokarmowe

Czy wiesz, co oznacza pojęcie wielka ósemka alergenów? Wśród specjalistów tym mianem określa się najczęstsze alergeny pokarmowe odpowiedzialne za większość reakcji nadwrażliwości na żywność.

To produkty silnie alergizujące, które mogą wywoływać uczulenie pokarmowe zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Do tej grupy należą: mleko krowie, jaja kurze, ryby, skorupiaki i mięczaki, orzechy, orzeszki arachidowe, soja oraz pszenica.

Z tego artykułu dowiesz się, jak objawiają się różne rodzaje alergii pokarmowych oraz jak sobie radzić z problemami tego typu.

Typowe objawy alergii pokarmowych

Alergia pokarmowa to przesadna reakcja układu immunologicznego na dany alergen zawarty w pożywieniu. Objawy alergii pokarmowej mogą pojawić się w ciągu kilku minut lub godzin po spożyciu pokarmu. Do najczęstszych objawów alergii należą: 

• objawy skórne – pokrzywka, świąd, atopowe zapalenie skóry, obrzęk naczynioruchowy, 
• dolegliwości ze strony układu pokarmowego – nietolerancja pokarmowa, czyli ból brzucha, biegunka, wymioty, 
• problemy z oddychaniem – nieżyt nosa, katar sienny, 
• alergiczne zapalenie spojówek. 

W ciężkich przypadkach może wystąpić wstrząs anafilaktyczny, wymagający natychmiastowej pomocy medycznej, ponieważ jest to stan zagrażający życiu.

Poznanie składników wywołujących reakcje alergiczne jest naprawdę ważne, ponieważ nawet śladowa ilość może u osób uczulonych wywołać wstrząs.

8 najczęstszych alergii pokarmowych

Alergeny pokarmowe mogą występować w wielu produktach spożywczych, badania pokazują, że istnieją produkty alergizujące, odpowiadające za około 90% przypadków alergii pokarmowych. Poznaj osiem produktów, które mogą najczęściej wywoływać reakcje alergiczne:

• mleko krowie,
• jaja kurze,
• ryby,
• skorupiaki i mięczaki,
• orzechy (np. orzechy włoskie, orzechy laskowe),
• orzeszki arachidowe (orzeszki ziemne),
• soja,
• pszenica.

Warto pamiętać, że układ immunologiczny może reagować alergią na inne alergeny, takie jak na przykład pleśń, roztocza czy pyłki roślin, które równie często wywołują silne reakcje alergiczne. Jednak w tym tekście zajmiemy się wielką ósemką alergenów, które mogą wywoływać reakcje zagrażające życiu. 

Mleko krowie

Alergia na mleko krowie to jedna z najczęstszych alergii pokarmowych u dzieci. Wywołują ją różne białka mleka krowiego, m.in. białka serwatkowe i kazeina. Objawy mogą obejmować wysypkę, bóle brzucha, biegunkę, a w ciężkich przypadkach wstrząs anafilaktyczny.

Należy odróżnić alergię od nietolerancji laktozy, która wynika z braku enzymu trawiącego cukier mleczny, a nie z reakcji alergicznej. W przypadku alergii konieczna jest dieta eliminacyjna wykluczająca mleko i wszystkie jego przetwory takie jak sery, śmietana, jogurt itp.

Jaja kurze

Jaja kurze to także produkty uczulające. Zawierają one kilka różnych białek mogących wywoływać reakcje alergiczne. Objawy obejmują zmiany skórne, dolegliwości ze strony układu pokarmowego oraz problemy oddechowe. Alergia na kurze jaja występuje również u dzieci, choć zdarza się, że ustępuje wraz z wiekiem.

U części osób utrzymuje się jednak całe życie. Należy zwrócić uwagę na to, że jaja występują w wielu gotowych produktach spożywczych, dlatego osoby uczulone muszą uważnie czytać etykiety.

Ryby

Alergia na ryby może dotyczyć wielu różnych gatunków ryb – od dorsza po łososia. Nawet niewielka ilość może zagrażać życiu osoby uczulonej. Objawy wskazujące na alergię pokarmową obejmują pokrzywkę, bóle brzucha, duszność czy nawet wstrząs anafilaktyczny.

Ze względu na ryzyko silnych reakcji alergicznych, zalecane jest całkowite unikanie ryb i produktów, które mogą je zawierać. Dotyczy to zarówno ryb surowych np. sushi, jak i tych poddanych obróbce termicznej.

Skorupiaki i mięczaki

Cieszące się coraz większą popularnością owoce morza, takie jak krewetki, kraby czy małże, należą do najsilniejszych alergenów pokarmowych. Uczulenie na nie często utrzymuje się przez całe życie i może powodować wstrząs anafilaktyczny.

Objawy pojawiają się zazwyczaj bardzo szybko po spożyciu pokarmu zawierającego skorupiaki lub mięczaki i mogą obejmować wysypkę, obrzęk ust i gardła, trudności w oddychaniu oraz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Orzechy

Alergia pokarmowa kończąca się nawet wstrząsem anafilaktycznym może dotyczyć także produktów takich jak orzechy włoskie, orzechy laskowe i inne twarde orzechy. Są to naprawdę silne alergeny, które mogą wywoływać nadwrażliwość oraz silne reakcje alergiczne.

Uczulenie na orzechy często utrzymuje się przez całe życie. Nawet śladowa ilość orzechów w produktach spożywczych może wywołać objawy – od łagodnych wysypek po wstrząs anafilaktyczny.

Orzeszki arachidowe

Orzeszki ziemne, inaczej orzechy arachidowe czy fistaszki są jednymi z najczęściej uczulających produktów na świecie. Nawet śladowa ilość może zagrażać życiu osoby, u której zdiagnozowana została alergia na orzechy ziemne. Objawy to m.in. pokrzywka, duszności, obrzęk naczynioruchowy i wstrząs anafilaktyczny.

W związku z tym wymagana jest ścisła dieta eliminacyjna i szczególna ostrożność w miejscach, gdzie może dojść do kontaktu krzyżowego. Może to być szczególnie uciążliwe dla dziecka, ponieważ orzechy arachidowe dodawane są do wielu produktów takich jak batoniki, czekolady czy desery.

Soja

Białka soi to kolejny składnik, który może wywoływać różne rodzaje alergii pokarmowych – od łagodnych objawów skórnych po wstrząs anafilaktyczny. Warto wiedzieć, że soja i jej przetwory, występuje w wielu produktach spożywczych, także tych, w których trudno jej się spodziewać, np. w sosach, pieczywie czy wędlinach.

Białko sojowe jest bardzo częstym składnikiem dań gotowych i różnego rodzaju półproduktów. Uczulenie może wymagać całkowitego wykluczenia soi z diety, a co za tym idzie konieczności bardzo wnikliwego studiowania składów kupowanych produktów spożywczych. 

Pszenica

Omawiając najsilniejsze alergeny pokarmowe, nie można zapomnieć o zbożach, a zwłaszcza o pszenicy uznawanej za trzeci najczęstszy alergen pokarmowy u dzieci. Alergia na pszenicę dotyczy reakcji na różne białka zawarte w ziarnach.

Nie należy mylić jej z nietolerancją laktozy ani celiakią. Objawy mogą obejmować wysypkę, dolegliwości przewodu pokarmowego oraz problemy oddechowe. Osoby uczulone często stosują dietę bezglutenową, choć w przypadku alergii należy wyeliminować nie tylko gluten, ale wszystkie składniki pszenicy.

W przypadku bardzo silnej alergii warto zwrócić uwagę także na pozostałe ze zbóż np. żyto czy jęczmień.

Podsumowanie i praktyczne porady

Znajomość najczęstszych alergenów pokarmowych jest niezwykle ważna w profilaktyce i leczeniu alergii pokarmowej. Zarówno u dzieci, jak i dorosłych, alergia pokarmowa może zagrażać życiu. Dlatego w przypadku podejrzenia uczulenia warto wykonać testy skórne lub inne badania diagnostyczne.

Dieta eliminacyjna to podstawowa metoda leczenia – polegająca na całkowitym wykluczeniu produktu uczulającego z jadłospisu. Rodzice dziecka z alergią powinni ściśle współpracować z lekarzem i dietetykiem, aby zapewnić odpowiedni skład diety przy jednoczesnej eliminacji składników alergizujących.

Co zamiast – jak powinna odżywiać się osoba uczulona na poszczególne produkty spożywcze

Alergie pokarmowe wymagają stosowania diety eliminacyjnej, która często wydaje się bardzo trudna. Jednak tak naprawdę współcześnie coraz łatwiej znaleźć produkty z powodzeniem zastępujące te wywołujące najczęstsze objawy alergii.

Przykładowo, osoby z alergią na mleko krowie mogą korzystać z napojów roślinnych, takich jak mleko owsiane, ryżowe, migdałowe czy kokosowe (o ile nie występuje uczulenie na dany składnik).

Jaja kurze można w wypiekach zastąpić jajami przepiórek, siemieniem lnianym lub nasionami chia rozmieszanymi z wodą, a w niektórych przepisach – musem bananowym lub jogurtem roślinnym.

W przypadku alergii na ryby i owoce morza źródłem białka mogą być rośliny strączkowe, drób czy tofu (jeżeli nie ma uczulenia na soję).

Osoby uczulone na orzechy i orzeszki ziemne mogą sięgnąć po pestki dyni, słonecznika czy nasiona konopi.

W przypadku alergii na soję warto wybierać białko z grochu lub ciecierzycy.

Natomiast pszenicę można zastąpić innymi zbożami – ryżem, kukurydzą, prosem, gryką czy komosą ryżową, co pozwala skutecznie unikać objawów alergii pokarmowej.